هندوستان به چهار حوزه يا ناحيهء بزرك تقسيم و مركز آنها عبارت بود از نيشابور ، مرو ، هرات و بلخ كه هريك بيك حوزه تخصيص داشت ، از ميان مراكز نامبرده فقط نيشابور بوده است كه در مرز ايران كنونى واقع شده بود . در همين عصر قبائل و طوائف عرب براى سكونت به نواحى خراسان ريختند . اگرچه حملهء مغول و تاتار تمام آنها را از هم متفرق ساخت معذلك تا اينوقت علائم و آثارشان باقى مىباشد . من در مسافرت‌هاى خودم در ايران مكرر از ميان دستجات كوچكى از عشيره‌هاى عرب عبور كرده‌ام و يك رژيمان يا فوجى كه معروف به « عرب و عجم » مىباشد هنوز اثر آن در بخش شاهرود وجود دارد . موفقيت‌هاى شايان و شكست معاويه معاويه محققا در عداد يكى از خلفاى بزرك بشمار ميآيد . او اولا دمشق پايتخت خود را يكى از پايتخت‌هاى مجلل و با شكوه دنيا قرار داده و هيچوقت هم بواسطهء عقل و تدبيرى كه داشت بسلطه و اقتدار او در آنجا لطمه‌اى كه اساسى باشد وارد نيامد و كسى نتوانست آنجا را معرض حمله و يا مورد تهديد قرار دهد . همچنين در حدود هند كه شرح آن در بالا سمت ذكر يافت فتوحاتى نصيب او گرديد . فقط ميدان جنگ اسلامبول بود كه پس از مجاهدت و كوشش زياد شكستى فاحش ديد . آرى بواسطهء اختراع آتش يونان مسلمانان در يكموقع علاوه بر شكستى كه در خشكى به آنها رسيد در دريا هم مغلوب كشتىهاى يونانى شدند . لذا معاويه مجبور به صلح شده اماكنى كه در تصرف مسلمانها بود قبول كرد تمام آنها را تخليه كرده و تاوان جنگ و باج هم تاديه نمايد . مطلب قابل ملاحظه اين است كه با وجود اين شكست فاحش كه در غرب به مسلمين رسيد در مشرق تزلزلى باقتدارات خليفه روى نداد . ولايت‌عهد يزيد در 56 هجرى ( 676 ) و خلافت او 61 هجرى ( 680 ) معاويه وقتى كه نفوذ و اقتدارش باوج كمال رسيد در صدد برآمد كه يزيد پسر بزرك خود را جانشين خويش نمايد ، هرچند مردم شام و كوفه به اين امر تن درداده و اين بدعت را قبول نمودند ، اما از اهل مكه و مدينه صدا بلند شده بناى مخالفت را گذاشتند